Hành vi xúi giục người dưới 18 tuổi phạm tội là một trong những tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự đặc biệt nghiêm trọng, được pháp luật Việt Nam quy định rõ ràng nhằm bảo vệ đối tượng yếu thế. Sự ra đời của Nghị quyết 04/2025/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao đã mang đến những hướng dẫn cụ thể và chi tiết, giúp việc áp dụng pháp luật trở nên thống nhất và hiệu quả hơn. Bài viết này sẽ phân tích sâu hơn về khái niệm, điều kiện và các hướng dẫn quan trọng liên quan đến tình tiết tăng nặng này theo quy định mới nhất.
1. Xúi giục người dưới 18 tuổi phạm tội được hiểu như thế nào theo Nghị quyết 04/2025/NQ-HĐTP?
Theo quy định tại khoản 14 Điều 4 Nghị quyết 04/2025/NQ-HĐTP, hành vi “xúi giục người dưới 18 tuổi phạm tội” được nêu tại điểm o khoản 1 Điều 52 của Bộ luật Hình sự 2015 chỉ được xác định khi có đủ hai điều kiện cốt yếu sau đây:
- Thứ nhất, người thực hiện hành vi phạm tội (người xúi giục) phải là người đã thành niên. Điều này nhằm phân biệt trách nhiệm hình sự giữa người lớn và người chưa thành niên, đồng thời nhấn mạnh vai trò và nhận thức của người lớn trong việc định hướng hành vi.
- Thứ hai, người phạm tội phải biết rõ đối tượng bị xúi giục là người dưới 18 tuổi. Yếu tố này mang tính quyết định để xác định ý chí chủ quan của người phạm tội, cho thấy họ đã cố ý lợi dụng sự non nớt, thiếu kinh nghiệm của người chưa thành niên để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật.
Việc làm rõ hai điều kiện trên giúp các cơ quan tố tụng có căn cứ vững chắc để xác định chính xác hành vi xúi giục người dưới 18 tuổi phạm tội, từ đó áp dụng đúng các tình tiết tăng nặng theo quy định của pháp luật.
2. Hướng dẫn áp dụng tình tiết giảm nhẹ và tăng nặng trách nhiệm hình sự theo Nghị quyết 04/2025/NQ-HĐTP
Nghị quyết 04/2025/NQ-HĐTP không chỉ làm rõ về xúi giục người dưới 18 tuổi phạm tội mà còn cung cấp các hướng dẫn chi tiết về việc áp dụng các tình tiết giảm nhẹ, tăng nặng trách nhiệm hình sự trong nhiều trường hợp khác nhau. Điều 5 của Nghị quyết quy định như sau:
- Về quyết định hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt: Nếu muốn quyết định hình phạt dưới mức thấp nhất quy định tại khoản 1 Điều 54 của Bộ luật Hình sự 2015, số tình tiết giảm nhẹ phải nhiều hơn số tình tiết tăng nặng từ 02 tình tiết trở lên. Trong đó, ít nhất phải có 02 tình tiết giảm nhẹ quy định tại khoản 1 Điều 51 của Bộ luật Hình sự 2015.
- Trường hợp có nhiều tình tiết tăng nặng, định khung:
- Nếu tình tiết định khung đồng thời là tình tiết tăng nặng tại khoản 1 Điều 52 BLHS 2015 (được sửa đổi bởi điểm b khoản 2 Điều 2 Luật sửa đổi BLHS 2017) mà không cùng một khoản định khung, sẽ áp dụng tình tiết định khung cao nhất, các tình tiết còn lại không coi là tăng nặng.
- Nếu các tình tiết này cùng một khoản định khung, chỉ áp dụng 01 tình tiết định khung, các tình tiết còn lại không được coi là tăng nặng.
- Khi bị cáo có nhiều tình tiết định khung hình phạt, Tòa án sẽ căn cứ vào tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi, nhân thân người phạm tội, số lượng tình tiết định khung, giảm nhẹ, tăng nặng để quyết định hình phạt phù hợp.
- Đối với hành vi phạm tội từ 05 lần trở lên: Tùy từng trường hợp, người phạm tội có thể bị áp dụng các tình tiết định khung hoặc tăng nặng như “phạm tội 02 lần trở lên”, “tái phạm” (hoặc “tái phạm nguy hiểm”) và “có tính chất chuyên nghiệp”.
- Thành khẩn khai báo và tự thú: Khi bị bắt, nếu người phạm tội không chỉ khai nhận hành vi đã bị phát hiện mà còn tự thú về hành vi chưa bị phát hiện trước đó, sẽ áp dụng cả 02 tình tiết giảm nhẹ là “thành khẩn khai báo” và “người phạm tội tự thú”.
- Tái phạm nguy hiểm: Nếu người phạm tội đã bị kết án về tội rất nghiêm trọng do cố ý hoặc đặc biệt nghiêm trọng, chưa xóa án tích mà tiếp tục phạm 02 tội rất nghiêm trọng do cố ý hoặc đặc biệt nghiêm trọng, sẽ áp dụng tình tiết “tái phạm nguy hiểm” cho cả 02 tội. Nếu điều luật quy định đây là tình tiết định khung, thì áp dụng là tình tiết định khung; nếu không, sẽ áp dụng là tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự “tái phạm nguy hiểm” theo điểm h khoản 1 Điều 52 của Bộ luật Hình sự 2015.
3. Tải về Nghị quyết 04/2025/NQ-HĐTP hướng dẫn tình tiết giảm nhẹ và tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự
Nghị quyết 04/2025/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao đã được thông qua vào ngày 30/9/2025 và chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 15/11/2025. Nghị quyết này không chỉ làm rõ khái niệm xúi giục người dưới 18 tuổi phạm tội mà còn hướng dẫn toàn diện việc áp dụng các tình tiết giảm nhẹ và tăng nặng trách nhiệm hình sự quy định tại Điều 51 và Điều 52 Bộ luật Hình sự 2015, được sửa đổi, bổ sung bởi Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2017, Luật Tư pháp người chưa thành niên 2024 và Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2025.
Để nắm vững các quy định pháp luật quan trọng này, quý độc giả có thể tải về toàn văn Nghị quyết 04/2025/NQ-HĐTP TẠI ĐÂY.
