Trong hệ thống pháp luật Việt Nam, án lệ đóng vai trò quan trọng trong việc thống nhất áp dụng pháp luật, đặc biệt là trong lĩnh vực hình sự. Một trong những án lệ nổi bật gần đây, thu hút sự chú ý của giới luật pháp và công chúng, chính là Án lệ 75 trộm cắp tài sản được Tòa án nhân dân tối cao công bố vào cuối năm 2025. Án lệ này không chỉ làm rõ ranh giới pháp lý giữa hành vi “Trộm cắp tài sản” và “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản” mà còn đi sâu phân tích các trường hợp có yếu tố thủ đoạn gian dối để chiếm đoạt tài sản.
1. Án Lệ 75/2025/AL: Giải Pháp Pháp Lý Cho “Thủ Đoạn Gian Dối Để Trộm Cắp Tài Sản”
Vào ngày 25/12/2025, Tòa án nhân dân tối cao đã ban hành Quyết định số 399a/QĐ-CA, chính thức công bố Án lệ 75/2025/AL. Án lệ này được Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao thông qua một ngày trước đó, vào ngày 24/12/2025, và ngay lập tức trở thành một tài liệu pháp lý quan trọng.
Nguồn án lệ: Căn cứ hình thành Án lệ 75 trộm cắp tài sản là Bản án hình sự phúc thẩm số 488/2021/HS-PT ngày 09/12/2021 của Tòa án nhân dân cấp cao tại Đà Nẵng, xét xử vụ án “Trộm cắp tài sản” đối với bị cáo Hong Chun K.
Khái quát nội dung án lệ:
- Tình huống án lệ: Đặc trưng của tình huống này là khi chủ sở hữu không trực tiếp trông coi, quản lý tài sản của mình và cũng không giao cho bất kỳ ai khác quản lý. Lợi dụng điều này, bị cáo sử dụng thủ đoạn gian dối bằng cách đưa ra các thông tin sai lệch, khiến một người (không được ủy quyền quản lý tài sản) tin rằng bị cáo có mối quan hệ thân quen với chủ sở hữu và tự nguyện giao tài sản đó cho bị cáo. Cuối cùng, bị cáo chiếm đoạt tài sản này.
- Giải pháp pháp lý: Tòa án xác định rằng, trong trường hợp này, hành vi của bị cáo cần phải bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội “Trộm cắp tài sản” theo Khoản 1 Điều 173 Bộ luật Hình sự năm 2015 (đã sửa đổi, bổ sung). Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của Án lệ 75 trộm cắp tài sản trong việc làm rõ bản chất hành vi.
2. Phân Tích Chi Tiết Nhận Định Của Tòa Án Tại Án Lệ 75 Trộm Cắp Tài Sản
Để thấu hiểu sâu sắc hơn về lý do Tòa án đưa ra phán quyết này, chúng ta cần xem xét cụ thể diễn biến vụ án và lập luận pháp lý trong Án lệ 75/2025/AL.
2.1. Bối Cảnh Vụ Án Hong Chun K
Vụ án mẫu cho Án lệ 75 trộm cắp tài sản xoay quanh tình huống sau:
- Vào tối ngày 19/02/2021, ông Kang Chan J đến quán Bar A. Ông để túi xách cá nhân (chứa điện thoại, tiền, giấy tờ) trên ghế ngồi của mình và ra ngoài nói chuyện, không hề giao cho ai quản lý túi xách.
- Bị cáo Hong Chun K, phát hiện ông J vắng mặt, đã nảy ý định chiếm đoạt. Bị cáo tiếp cận bàn, dùng cử chỉ và lời nói gian dối để hỏi và ra hiệu cho những người bạn cùng bàn của ông J, đặc biệt là chị Trần Thị Bích N, giao túi xách.
- Chị N, do nhầm tưởng Hong Chun K là người quen của ông J, đã đưa túi xách. Ngay sau đó, Hong Chun K chiếm đoạt số tài sản trị giá 11.600.000 đồng.
2.2. Cơ Sở Pháp Lý Phân Biệt “Trộm Cắp” Và “Lừa Đảo”
Ban đầu, Tòa án cấp sơ thẩm đã kết tội Hong Chun K về tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản”. Tuy nhiên, Tòa án cấp phúc thẩm đã chấp nhận kháng nghị, chuyển tội danh sang “Trộm cắp tài sản” dựa trên những phân tích pháp lý then chốt của Án lệ 75 trộm cắp tài sản:
- Chủ tài sản không bị lừa dối trực tiếp: Lời khai của ông Kang Chan J và chị N đều xác nhận rằng ông J không giao túi xách cho chị N quản lý. Điều này có nghĩa là chị N và những người cùng bàn không phải là người quản lý hợp pháp tài sản của ông J. Thủ đoạn gian dối của bị cáo chỉ tác động đến người không có quyền định đoạt tài sản.
- Bản chất hành vi lén lút: Thủ đoạn gian dối của Hong Chun K (hỏi và ra hiệu) là phương tiện để tiếp cận tài sản, nhưng bản chất của việc chiếm đoạt vẫn là lén lút đối với chủ sở hữu thực sự là ông Kang Chan J. Ông J không hề hay biết về việc tài sản của mình bị chiếm đoạt cho đến nhiều giờ sau đó.
- Phân biệt rõ ràng: Đối với tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản”, nạn nhân phải là người bị lừa dối và tự nguyện giao tài sản do tin tưởng vào lời gian dối đó. Trong vụ án này, ông J – chủ tài sản – không hề bị lừa dối và không tự nguyện giao tài sản. Người giao tài sản (chị N) không phải là chủ sở hữu hay người quản lý hợp pháp. Đây là điểm mấu chốt mà Án lệ 75 trộm cắp tài sản nhấn mạnh.
Do đó, Tòa án cấp phúc thẩm kết luận Hong Chun K đã lợi dụng sơ hở của chủ sở hữu và chiếm đoạt tài sản một cách lén lút đối với ông J, cấu thành tội “Trộm cắp tài sản” theo Khoản 1 Điều 173 Bộ luật Hình sự.
3. Tầm Quan Trọng Của Án Lệ 75/2025/AL Trong Thực Tiễn Pháp Lý
Án lệ 75/2025/AL có ý nghĩa vô cùng quan trọng, giúp các cơ quan tiến hành tố tụng, luật sư và người dân hiểu rõ hơn về cách phân loại các hành vi phạm tội phức tạp. Nó cung cấp một khung pháp lý rõ ràng để đánh giá hành vi chiếm đoạt tài sản khi có sự kết hợp giữa thủ đoạn gian dối và yếu tố lợi dụng sơ hở, lén lút. Việc áp dụng đúng Án lệ 75 trộm cắp tài sản đảm bảo công lý được thực thi một cách chính xác, tránh nhầm lẫn giữa các tội danh có tính chất tương tự nhưng bản chất pháp lý khác nhau.
Hiểu đúng về Án lệ 75 trộm cắp tài sản là điều cần thiết để đảm bảo tính thống nhất và minh bạch trong việc áp dụng pháp luật hình sự, góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân.
