1. Phạm Tội 02 Lần Trở Lên Là Gì? Hướng Dẫn Chi Tiết Từ Nghị Quyết 04/2025/NQ-HĐTP
Trong hệ thống pháp luật hình sự Việt Nam, việc xác định các tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự đóng vai trò quan trọng trong việc quyết định mức án. Một trong những tình tiết thường gặp và gây nhiều thắc mắc là “Phạm tội 02 lần trở lên“. Vậy, khái niệm này được hiểu như thế nào và áp dụng ra sao theo các quy định mới nhất? Bài viết này sẽ đi sâu phân tích tình tiết tăng nặng tại điểm g khoản 1 Điều 52 Bộ luật Hình sự, đặc biệt theo hướng dẫn chi tiết của Nghị quyết 04/2025/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao.
2. Định Nghĩa “Phạm Tội 02 Lần Trở Lên” Theo Nghị Quyết 04/2025/NQ-HĐTP
Ngày 30/09/2025, Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao đã ban hành Nghị quyết 04/2025/NQ-HĐTP, có hiệu lực từ ngày 15 tháng 11 năm 2025. Nghị quyết này cung cấp hướng dẫn cụ thể về việc áp dụng các tình tiết giảm nhẹ và tăng nặng trách nhiệm hình sự, bao gồm cả tình tiết “Phạm tội 02 lần trở lên” tại điểm g khoản 1 Điều 52 của Bộ luật Hình sự năm 2015 (đã được sửa đổi, bổ sung bởi Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự năm 2017).
Theo khoản 7 Điều 4 của Nghị quyết 04/2025/NQ-HĐTP, “Phạm tội 02 lần trở lên” được định nghĩa là trường hợp người phạm tội đã thực hiện từ 02 lần phạm tội trở lên đối với cùng một tội phạm. Mỗi lần phạm tội này đều phải có đủ yếu tố cấu thành tội phạm, nhưng điều quan trọng là chưa có lần nào bị truy cứu trách nhiệm hình sự và chưa hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự.
2.1. Ví Dụ Minh Họa Về Tình Tiết “Phạm Tội 02 Lần Trở Lên”
Để dễ hình dung hơn, hãy xem xét ví dụ sau: Vào tháng 01/2025, Nguyễn Văn A đã thực hiện hành vi trộm cắp xe máy của người dân tổng cộng 03 lần. Mỗi lần trộm cắp, giá trị tài sản đều trên 2.000.000 đồng, và tổng giá trị tài sản chiếm đoạt là 60.000.000 đồng. Quan trọng là, Nguyễn Văn A chưa từng bị truy cứu trách nhiệm hình sự cho bất kỳ lần trộm cắp nào trong số này. Trong trường hợp này, hành vi của Nguyễn Văn A sẽ bị áp dụng tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự “Phạm tội 02 lần trở lên” theo điểm g khoản 1 Điều 52 của Bộ luật Hình sự.
3. Hướng Dẫn Áp Dụng Tình Tiết Giảm Nhẹ, Tăng Nặng Theo Nghị Quyết 04/2025/NQ-HĐTP
Bên cạnh việc làm rõ khái niệm “Phạm tội 02 lần trở lên“, Nghị quyết 04/2025/NQ-HĐTP còn đưa ra các hướng dẫn quan trọng khác về việc áp dụng tình tiết giảm nhẹ và tăng nặng trách nhiệm hình sự trong nhiều trường hợp cụ thể. Dưới đây là một số điểm đáng chú ý theo Điều 5 của Nghị quyết:
- Trường hợp quyết định hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt (khoản 1 Điều 54 BLHS 2015): Cần có số tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự nhiều hơn số tình tiết tăng nặng từ 02 tình tiết trở lên, trong đó ít nhất phải có 02 tình tiết giảm nhẹ quy định tại khoản 1 Điều 51 BLHS 2015.
- Trường hợp người phạm tội có nhiều tình tiết tăng nặng, trong đó có tình tiết vừa là định khung, vừa là tăng nặng:
- Nếu tình tiết định khung đồng thời là tình tiết tăng nặng quy định tại khoản 1 Điều 52 BLHS (sửa đổi) mà không cùng một khoản định khung của điều luật, thì áp dụng tình tiết định khung cao nhất và các tình tiết còn lại không được coi là tăng nặng.
- Nếu tình tiết định khung đồng thời là tình tiết tăng nặng trong cùng một khoản định khung, thì chỉ áp dụng 01 tình tiết định khung và các tình tiết còn lại không coi là tăng nặng.
- Nếu bị cáo có nhiều tình tiết định khung, Tòa án sẽ căn cứ vào tính chất, mức độ nguy hiểm, nhân thân, số lượng tình tiết định khung, giảm nhẹ và tăng nặng để quyết định hình phạt.
- Đối với trường hợp phạm tội từ 05 lần trở lên mà có lần đã bị kết án, chưa xóa án tích: Tùy trường hợp, người phạm tội có thể bị áp dụng các tình tiết định khung hoặc tăng nặng như “Phạm tội 02 lần trở lên“, “tái phạm” (hoặc “tái phạm nguy hiểm”) và “có tính chất chuyên nghiệp”.
- Trường hợp tự thú khai báo hành vi chưa bị phát hiện: Cần áp dụng 02 tình tiết giảm nhẹ là “thành khẩn khai báo” và “người phạm tội tự thú”.
- Trường hợp tái phạm nguy hiểm: Nếu người phạm tội đã bị kết án về tội rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng, chưa xóa án tích mà tiếp tục phạm 02 tội tương tự, sẽ áp dụng tình tiết “tái phạm nguy hiểm” cho cả hai tội. Nếu là tình tiết định khung, áp dụng định khung; nếu không, áp dụng là tình tiết tăng nặng theo điểm h khoản 1 Điều 52 BLHS 2015.
4. Chi Tiết Các Tình Tiết Tăng Nặng Trách Nhiệm Hình Sự Theo Bộ Luật Hình Sự
Điều 52 Bộ luật Hình sự 2015 (được sửa đổi bởi điểm b khoản 2 Điều 2 Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2017) quy định chi tiết các tình tiết chỉ được coi là tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự. Ngoài ra, các tình tiết khác bao gồm:
- Phạm tội có tổ chức;
- Phạm tội có tính chất chuyên nghiệp;
- Lợi dụng chức vụ, quyền hạn để phạm tội;
- Phạm tội có tính chất côn đồ;
- Phạm tội vì động cơ đê hèn;
- Cố tình thực hiện tội phạm đến cùng;
- Phạm tội 02 lần trở lên;
- Tái phạm hoặc tái phạm nguy hiểm;
- Phạm tội đối với người dưới 16 tuổi, phụ nữ có thai hoặc người đủ 70 tuổi trở lên;
- Phạm tội đối với người ở trong tình trạng không thể tự vệ được, người khuyết tật nặng hoặc khuyết tật đặc biệt nặng, người bị hạn chế khả năng nhận thức hoặc người lệ thuộc mình về mặt vật chất, tinh thần, công tác hoặc các mặt khác;
- Lợi dụng hoàn cảnh chiến tranh, tình trạng khẩn cấp, thiên tai, dịch bệnh hoặc những khó khăn đặc biệt khác của xã hội để phạm tội;
- Dùng thủ đoạn tinh vi, xảo quyệt hoặc tàn ác để phạm tội;
- Dùng thủ đoạn hoặc phương tiện có khả năng gây nguy hại cho nhiều người để phạm tội;
- Xúi giục người dưới 18 tuổi phạm tội;
- Có hành động xảo quyệt hoặc hung hãn nhằm trốn tránh hoặc che giấu tội phạm.
Cần lưu ý rằng, các tình tiết đã được Bộ luật Hình sự 2015 quy định là dấu hiệu định tội hoặc định khung hình phạt thì không được coi là tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự.
Việc hiểu rõ và áp dụng đúng tình tiết “Phạm tội 02 lần trở lên“, cùng với các quy định khác về giảm nhẹ, tăng nặng trách nhiệm hình sự theo Nghị quyết 04/2025/NQ-HĐTP, là vô cùng cần thiết trong thực tiễn xét xử. Các hướng dẫn mới này góp phần thống nhất cách áp dụng pháp luật, đảm bảo tính công bằng và nghiêm minh của pháp luật hình sự Việt Nam.
