Đối với những người đang chấp hành hình phạt tù chung thân, một câu hỏi thường trực là liệu có cơ hội nào để được giảm án tù chung thân hay không, đặc biệt khi đã nỗ lực bồi thường một phần nghĩa vụ dân sự. Đây là vấn đề pháp lý phức tạp nhưng không phải là không có lối thoát. Pháp luật Việt Nam có những quy định cụ thể về việc xét giảm mức hình phạt đã tuyên, cũng như các điều kiện để được xóa án tích, mở ra hy vọng cho những người phạm tội nghiêm trọng có cơ hội tái hòa nhập cộng đồng.
Bài viết này sẽ đi sâu phân tích các điều kiện để được giảm án tù chung thân, quy trình xóa án tích và cách tính thời hạn liên quan, dựa trên các quy định mới nhất của Bộ luật Hình sự.
1. Giảm Án Tù Chung Thân: Điều Kiện Và Quy Định Mới Nhất
Theo Điều 63 Bộ luật Hình sự năm 2015, được sửa đổi bởi Điểm a Khoản 4 Điều 1 Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2017, việc xét giảm mức hình phạt đã tuyên, bao gồm cả giảm án tù chung thân, được quy định rõ ràng. Cụ thể, người bị kết án tù chung thân có thể được xem xét giảm thời hạn chấp hành hình phạt nếu đáp ứng các điều kiện sau:
- Đã chấp hành hình phạt được một thời gian nhất định.
- Có nhiều tiến bộ trong quá trình chấp hành án, thể hiện qua việc tuân thủ nội quy trại giam, tích cực học tập, lao động.
- Đã bồi thường được một phần nghĩa vụ dân sự phát sinh từ vụ án.
Thủ tục xét giảm án sẽ được thực hiện theo đề nghị của cơ quan thi hành án hình sự có thẩm quyền, sau đó Tòa án sẽ ra quyết định cuối cùng.
1.1. Các Trường Hợp Đặc Biệt Đối Với Giảm Án Tù Chung Thân:
- Tội tham ô tài sản, nhận hối lộ: Người bị kết án tù chung thân về các tội này chỉ có thể được xét giảm án tù chung thân khi đã chủ động nộp lại ít nhất ba phần tư tài sản tham ô, nhận hối lộ và đã hợp tác tích cực với cơ quan chức năng trong việc phát hiện, điều tra, xử lý tội phạm hoặc lập công lớn.
- Thời gian chấp hành hình phạt tối thiểu: Để được xét giảm lần đầu, người bị kết án tù chung thân phải chấp hành được 12 năm. Sau đó, dù được giảm nhiều lần, thời hạn thực tế chấp hành hình phạt không được dưới 20 năm. Lần đầu giảm án sẽ từ chung thân xuống 30 năm tù.
- Phạm nhiều tội, có tội tù chung thân: Nếu bị kết án về nhiều tội trong đó có tội bị phạt tù chung thân, Tòa án chỉ xét giảm lần đầu xuống 30 năm tù sau khi đã chấp hành được 15 năm tù. Thời gian thực tế chấp hành không dưới 25 năm.
Như vậy, việc bồi thường được một phần nghĩa vụ dân sự là một trong những điều kiện quan trọng để người bị phạt tù chung thân có cơ hội được xem xét giảm án.
2. Quy Định Về Xóa Án Tích Với Người Từng Bị Phạt Tù Chung Thân
Bên cạnh việc giảm án tù chung thân, vấn đề xóa án tích cũng là mối quan tâm lớn. Điều 71 Bộ luật Hình sự 2015, được sửa đổi bởi Khoản 10 Điều 1 Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2017, quy định về xóa án tích theo quyết định của Tòa án.
Người từng bị phạt tù chung thân sẽ được Tòa án xem xét quyết định xóa án tích nếu đáp ứng các điều kiện sau:
- Được áp dụng đối với người bị kết án về một số tội danh cụ thể (Chương XIII và Chương XXVI của Bộ luật này).
- Kể từ khi chấp hành xong hình phạt chính hoặc hết thời gian thử thách án treo.
- Đã chấp hành xong hình phạt bổ sung và các quyết định khác của bản án.
- Không thực hiện hành vi phạm tội mới trong một thời hạn nhất định.
Đối với người từng bị phạt tù chung thân (sau khi đã được giảm xuống tù có thời hạn và chấp hành xong), Tòa án sẽ quyết định việc xóa án tích nếu người đó không thực hiện hành vi phạm tội mới trong thời hạn 07 năm, tính từ khi chấp hành xong hình phạt chính.
3. Cách Tính Thời Hạn Để Xóa Án Tích Đối Với Người Bị Phạt Tù Chung Thân
Điều 73 Bộ luật Hình sự 2015 quy định cụ thể về cách tính thời hạn để xóa án tích:
- Thời hạn để xóa án tích được tính căn cứ vào hình phạt chính đã tuyên.
- Nếu người bị kết án chưa được xóa án tích mà lại thực hiện hành vi phạm tội mới và bị Tòa án kết án bằng bản án có hiệu lực pháp luật, thì thời hạn để xóa án tích cũ sẽ được tính lại. Việc tính lại bắt đầu từ ngày chấp hành xong hình phạt chính hoặc thời gian thử thách án treo của bản án mới, hoặc từ ngày bản án mới hết thời hiệu thi hành.
- Trong trường hợp phạm nhiều tội, nếu có tội thuộc trường hợp đương nhiên được xóa án tích và có tội thuộc trường hợp xóa án tích theo quyết định của Tòa án, Tòa án sẽ căn cứ vào thời hạn quy định tại Điều 71 để quyết định việc xóa án tích.
- Người được miễn chấp hành phần hình phạt còn lại cũng được coi như đã chấp hành xong hình phạt, và thời gian để tính xóa án tích sẽ bắt đầu từ thời điểm đó.
Việc nắm rõ các quy định về giảm án và xóa án tích là vô cùng quan trọng. Mặc dù hình phạt tù chung thân là rất nghiêm khắc, nhưng pháp luật vẫn mở ra cơ hội cho người phạm tội sửa chữa lỗi lầm, thể hiện sự ăn năn, hối cải và bồi thường thiệt hại. Để được tư vấn chi tiết và hỗ trợ pháp lý trong các trường hợp cụ thể, bạn nên tìm đến các chuyên gia luật có kinh nghiệm.
